O tym, jak sposób patrzenia wpływa na działanie.
Brak motywacji często wydaje się najprostszym wyjaśnieniem, kiedy trudno zabrać się do działania. Nie zawsze jednak to motywacja jest głównym problemem. Czasem wcześniej zawęża się uwaga i zaczynamy widzieć przede wszystkim przeszkody.
Zaczynamy więc jej szukać. W poradnikach, podcastach, planach działania i kolejnych metodach organizacji. Liczymy, że w pewnym momencie pojawi się właściwy nastrój, przypływ energii albo przekonanie: teraz dam radę.
Tylko że motywacja nie zawsze jest pierwszym problemem.
Czasem wcześniej zawęża się uwaga.
Widzimy niewysłaną wiadomość, niedokończone zadanie, zaległość albo poprzednią próbę, która nie przyniosła oczekiwanego efektu. Im dłużej o tym myślimy, tym bardziej jedna wersja sytuacji zaczyna wypełniać cały kadr.
Psychologia nam pokazuje, że pod wpływem stresu łatwiej zauważamy zagrożenia i to, co wymaga naszej uwagi. Trudniej dostrzec informacje, które mogłyby dawać poczucie sprawczości albo otwierać kolejne możliwości.
Nie znaczy to, że problem jest wymyślony.
Zmienia się jednak sposób, w jaki na niego patrzymy.
Kiedy widzimy głównie przeszkodę
Każdemu zdarza się patrzeć na sytuację z jednego miejsca.
Podobnie jest podczas fotografowania. Można długo patrzeć na jeden fragment i uznać, że nie ma tu dobrego zdjęcia. Wystarczy przesunąć się o krok, obniżyć aparat albo spojrzeć w przeciwną stronę, żeby zobaczyć zupełnie inny układ.
Scena pozostaje ta sama.
Zmienia się kadr.
W życiu nie zawsze da się tak łatwo odsunąć problem. Można jednak sprawdzić, czy od dłuższego czasu nie patrzymy na niego tylko z jednej perspektywy.
Działanie nie musi zaczynać się od pewności
Czekanie na motywację ma pewną pułapkę. Zakłada, że najpierw musimy poczuć gotowość, a dopiero później możemy ruszyć.
Badania nad aktywizacją behawioralną pokazują jednak coś odwrotnego. Niewielkie działanie często nie jest efektem motywacji, ale jednym ze sposobów, by stopniowo ją odzyskać.
Odpowiedź na jedną wiadomość pokazuje, że sprawa ruszyła. Pięć minut pracy pozwala sprawdzić, czy zadanie rzeczywiście jest tak trudne, jak wyglądało z daleka. Krótki spacer nie rozwiązuje problemu, ale może zmniejszyć napięcie na tyle, żeby łatwiej było spojrzeć na sytuację jeszcze raz.
Nie chodzi o zmuszanie się za wszelką cenę. Brak energii może mieć wiele przyczyn: przeciążenie, długotrwały stres, obniżony nastrój, problemy zdrowotne albo zwyczajny brak odpoczynku. Hasło „po prostu zacznij” nie uwzględnia tego, z czym dana osoba naprawdę się mierzy.
Warto jednak zadać sobie inne pytanie.
Nie: Jak odzyskać motywację?
Ale:
Co mogę zrobić, żeby dowiedzieć się o tej sytuacji czegoś nowego?
Co może wnieść uważna fotografia?
W fotoactywnej często wracam do uważnej fotografii. Nie dlatego, że uczy robić lepsze zdjęcia.
Dla mnie to przede wszystkim ćwiczenie uwagi.
Kiedy wybierasz kadr, zatrzymujesz się na chwilę i świadomie decydujesz, co znajdzie się w obrazie. Zauważasz światło, tło, odległość, kierunek patrzenia. To, co wcześniej było jedynie tłem, nagle staje się częścią zdjęcia.
To drobna czynność, ale przypomina coś ważnego.
Obraz nie jest całą rzeczywistością.
Jest jej wyborem.
Każde zdjęcie pokazuje tylko fragment świata. To, co zostało poza kadrem, nie przestaje istnieć.
Z naszym sposobem myślenia często jest podobnie.
Jedna myśl może być prawdziwa i jednocześnie nie pokazywać całego obrazu.
„Nie udało mi się” może opisywać wynik jednej próby. Nie musi jeszcze oznaczać: „nie potrafię”.
„Nie mam dziś siły” mówi coś ważnego o obecnym stanie. Nie przesądza o tym, co będzie możliwe jutro.
„Nie wiem, co zrobić” może znaczyć, że próbuję zobaczyć całą drogę naraz, choć potrzebny jest tylko następny fragment.
Uważna fotografia nie usuwa przeszkody.
Pomaga sprawdzić, co znajduje się obok niej.
Ćwiczenie
Pomyśl o sprawie, która od kilku dni zajmuje dużo miejsca w Twoich myślach.
Nie fotografuj jej dosłownie. Poszukaj obrazu, który najlepiej oddaje to, jak ją teraz widzisz. Może to być zamknięte przejście, ciężki kamień, splątane przewody albo cień zasłaniający część ściany.
Zrób pierwsze zdjęcie.
Potem nie zmieniaj tematu, tylko miejsce, z którego patrzysz. Odejdź kilka kroków, podejdź bliżej, obniż aparat albo pokaż więcej otoczenia.
Zrób drugi kadr.
Porównaj oba zdjęcia.
Co pojawiło się dopiero w drugim kadrze?
Czy przeszkoda wygląda tak samo?
Co oprócz niej należy do tej sytuacji?
Nie szukaj na zdjęciu gotowej odpowiedzi.
Sprawdź tylko, czy udało Ci się odzyskać choć kawałek obrazu, który wcześniej pozostawał poza kadrem.
Motywacja może pojawić się później.
Czasem najpierw trzeba zobaczyć, że przed Tobą znajduje się coś więcej niż sama przeszkoda.
Jeśli chcesz poczytać więcej
Ten tekst powstał na styku psychologii poznawczej, badań nad uwagą i praktyki uważnej fotografii. Jeśli temat Cię zaciekawił, warto zajrzeć do prac:
Daniel Kahneman – o tym, jak uwaga wpływa na sposób, w jaki oceniamy rzeczywistość.
Ellen Langer – o uważności rozumianej jako świadome dostrzeganie nowych perspektyw.
Barbara Fredrickson – o tym, jak pozytywne emocje poszerzają uwagę i repertuar możliwych działań.
Behavioral Activation – nurt pokazujący, że niewielkie działanie często poprzedza wzrost motywacji, a nie odwrotnie.