Nie każdy myśli głównie słowami. U wielu osób obrazy są ważną częścią pamięci, skojarzeń i porządkowania doświadczenia. Dlatego fotografia bywa pomocna tam, gdzie samo mówienie nie od razu oddaje całość.
Kiedy myślisz o muszli znalezionej na plaży, w głowie może pojawić się nie tylko jej nazwa, ale też kształt, kolor, połysk albo miejsce, w którym ją znalazłaś.
Dla wielu osób myślenie działa właśnie w taki sposób.
Psychologia opisuje to jako wyobrażenia umysłowe. Chodzi o obrazy, które pojawiają się w głowie, mimo że nie patrzymy w danym momencie na prawdziwy przedmiot. To nic wyjątkowego ani zarezerwowanego dla osób „artystycznych”. Obrazy pojawiają się u wielu ludzi także przy zwykłym myśleniu, przypominaniu sobie i łączeniu faktów.
Nie wszyscy myślą tak samo
Tu ważne jest jedno doprecyzowanie: nie wszyscy mają taki sam dostęp do obrazów w głowie.
U części osób pojawiają się one bardzo wyraźnie, niemal jak krótkie filmy. U innych są dużo słabsze, bardziej przypominają zarys, układ albo ogólne wrażenie.
Są też osoby z afantazją, czyli bez zdolności tworzenia obrazów umysłowych, oraz osoby z hiperfantazją, u których te obrazy są wyjątkowo intensywne i realistyczne.
To ważne, bo myślenie obrazami nie wygląda tak samo u każdego. Dla jednych jest codziennym i naturalnym sposobem porządkowania doświadczenia, dla innych dużo mniej.
Dlaczego obrazy pomagają
Obraz potrafi uruchomić więcej niż samo słowo.
Kiedy coś sobie przypominamy albo na coś patrzymy, wracają nie tylko informacje, ale też kontekst, szczegóły, skojarzenia i czasem emocjonalny ślad sytuacji. Dlatego obraz bywa dobrym punktem dojścia do tego, co trudno od razu nazwać.
Nie dlatego, że mówi „prawdę głębiej” niż słowa. Po prostu działa trochę inaczej.
Słowo często porządkuje szybko. Obraz częściej zatrzymuje przy szczególe i uruchamia więcej połączeń naraz.
Co to ma wspólnego z fotografią
Fotografia może uruchamiać podobny proces.
Kiedy patrzymy na zdjęcie, nie widzimy tylko tego, co jest w kadrze. Wracają też wspomnienia, skojarzenia, znaczenia i sposób, w jaki rozumiemy daną sytuację. Czasem dopiero obraz uruchamia pytanie, którego wcześniej w ogóle nie było.
Dlatego fotografia bywa użyteczna w pracy z doświadczeniem. Zamiast od razu tłumaczyć albo interpretować, można najpierw patrzeć.
Najpierw pojawia się obraz. Potem słowa.
Fotografia i uwaga
Jest tu jeszcze druga rzecz: uwaga.
Na co dzień wiele rzeczy po prostu nam umyka. Nie dlatego, że są nieważne, tylko dlatego, że uwaga działa wybiórczo.
Fotografia potrafi ten proces na chwilę spowolnić. Kiedy robimy zdjęcie, wybieramy fragment rzeczywistości. Decydujemy, co wchodzi w kadr, a co zostaje poza nim. Zatrzymujemy się przy jednym szczególe trochę dłużej niż zwykle.
To prosty gest, ale właśnie on często pomaga zauważyć więcej.
Dlaczego zawężenie kadru może poszerzać widzenie
To może brzmieć przewrotnie, ale często właśnie tak działa.
Kiedy zatrzymujesz uwagę na jednym fragmencie, łatwiej zobaczyć jego relację z całością. Najpierw pojawia się detal. Potem to, z czym jest połączony. Dopiero później pełniejszy obraz sytuacji.
Dlatego fotografia nie musi służyć tylko robieniu zdjęć. Może też pomagać porządkować to, co widzimy, pamiętamy i z czym to łączymy.
Dlatego obrazy bywają pomocne
Obrazy potrafią uruchomić pamięć sytuacji, skojarzenia i uwagę.
Nie dlatego, że mają w sobie coś magicznego. Po prostu dla wielu osób są jednym z naturalnych sposobów myślenia. Czasem to wystarcza, żeby uchwycić coś, co wcześniej było rozproszone, niejasne albo jeszcze bez słów.
Źródła
- Pearson J. (2019). The human imagination: the cognitive neuroscience of visual mental imagery. Nature Reviews Neuroscience.
- Amit E., Marrichashvili O., Fedorenko E. (2017). An asymmetrical relationship between verbal and visual thinking: converging evidence from behavior and fMRI. NeuroImage.
- Zeman A., Dewar M., Della Sala S. (2015). Lives without imagery: congenital aphantasia. Cortex.
- Wright D. J. i in. (2024). An international estimate of the prevalence of differing visual imagery abilities. Frontiers in Psychology.